Gisteren (11 mei 2026) hebben we de masterclass gehad met Hannah Wertheimstein. Hannah is jurist en houdt zich al jaren bezig met de Leerplichtwet. Daarnaast is zij onder andere betrokken bij de politieke gesprekken rondom thuisonderwijs en vrijstelling 5 onder b, die daar momenteel over plaatsvinden. Zij weet dus goed waar zij over spreekt en volgt deze ontwikkelingen van dichtbij.
 

Wij luisteren dan ook graag naar haar advies en nemen haar inzichten rondom deze ontwikkelingen serieus mee in de begeleiding van onze community. Maar omdat dit onderwerp momenteel veel meer ouders raakt dan alleen onze eigen community, en gezien alle onrust rondom de uitspraak van de Hoge Raad, voelde een live masterclass op dit moment meer op zijn plek. Juist om zoveel mogelijk ouders van duidelijke informatie en uitleg te voorzien. 

Vanwege haar geloofs- en levensovertuiging doet Hannah normaal gesproken geen video-opnames en geeft zij eigenlijk ook vrijwel nooit online masterclasses of webinars. Dat is ook de reden dat je haar online niet snel zult terugvinden. Om die reden komt er ook geen volledige replay van deze masterclass online. Maar daarom zijn we juist extra dankbaar dat zij gisteren haar kennis live met ons wilde delen en ruim tweeënhalf uur de tijd heeft genomen om ouders te helpen en vele vragen te beantwoorden.
 

En juist omdat deze avond zo waardevol was, en er daarnaast nog meer dan 300 mensen waren die helaas niet live aanwezig konden zijn, hebben wij deze samenvatting van de masterclass voor jullie uitgewerkt en deze audio opgenomen. Belangrijk om daarbij te benoemen is dat wat wij in deze samenvatting delen, gebaseerd is op hoe wij de masterclass hebben ervaren, wat wij daaruit hebben meegenomen en hoe wij de uitleg van Hannah hebben begrepen. Wij zijn zelf geen juristen en deze samenvatting moet daarom ook niet gezien worden als persoonlijk juridisch advies.
 

We begrijpen dat veel ouders het prettig vinden om niet alleen een samenvatting terug te luisteren, maar juist ook live aanwezig te zijn, zodat zij zelf vragen kunnen stellen en actief mee kunnen luisteren tijdens de masterclass. Omdat er tijdens deze masterclass helaas maar plek was voor 100 mensen, konden veel ouders er niet live bij aanwezig zijn. Daarom hebben wij in overleg met Hannah besloten om nog meerdere webinars/masterclasses te organiseren. 

 

Ook omdat er momenteel ontzettend veel speelt. Ontwikkelingen volgen elkaar snel op en sommige dingen kunnen over een paar weken alweer anders liggen. Daarom vinden wij het belangrijk om ouders goed op de hoogte te blijven houden van nieuwe ontwikkelingen, gesprekken en veranderingen rondom dit onderwerp.
 

Houd daarvoor dus vooral onze Instagram en website goed in de gaten.
 

Hannah haar persoonlijke situatie

In de masterclass vertelde Hannah dat zij zelf ook een vrijstelling van de leerplicht heeft voor haar kinderen, omdat zij geen passende school kon vinden die aansluit bij haar geloofs- en levensovertuiging. Wat zij daarin ook duidelijk maakte, is dat dit niet betekent dat zij “tegen school” is. Sterker nog: zij had het liefst gewoon een passende school gevonden. Maar als die school er niet is, ontstaat precies de situatie waar artikel 5b historisch voor bedoeld is.
 

Hannah vertelde daarnaast dat zij, naast haar baan, veel gezinnen pro deo ondersteunt rondom vraagstukken met betrekking tot vrijstellingen. Daarbij helpt zij ouders vooral met het goed begrijpen van de wet. En dat was eigenlijk ook één van de belangrijkste boodschappen van de avond: ken de wet.

Als ouder ben jij degene die deze keuze maakt voor je kind. Dan is het ook belangrijk dat je begrijpt wat de wet zegt, wat jouw rechten zijn, en wat jouw plichten zijn. Dat is jouw verantwoordelijkheid.  
 

En met deze masterclass wil zij ouders daarom stap voor stap door de wet heen helpen. Na afloop heeft zij ook verschillende documenten gedeeld, zodat ouders zich hier verder in kunnen verdiepen. Want wanneer je de wet goed kent en begrijpt, voel je je als ouder vaak ook veel sterker en zekerder in het proces.
 

Daarnaast is zij ook beschikbaar voor ouders die extra hulp nodig hebben. Mocht je behoefte hebben aan extra ondersteuning of contact met haar willen opnemen, dan kan je ons een mailtje sturen. Dan zullen wij haar contactgegevens met je delen.
 

De geschiedenis van de Leerplichtwet

Tijdens de masterclass zijn we eerst teruggegaan naar de geschiedenis van de Leerplichtwet. De eerste Leerplichtwet ontstond in 1900, in een periode waarin kinderarbeid nog veel voorkwam. Het doel was om kinderen te beschermen en ervoor te zorgen dat zij onderwijs kregen. In 1969 is de huidige Leerplichtwet ontstaan, waarbij opnieuw is nagedacht over de verantwoordelijkheid van ouders, school en overheid.
 

Daarbij kwam ook de vraag naar voren: tot hoever mag de overheid ingrijpen in gezinnen? Waar houdt het gezag van de overheid op? En waar blijft ouderlijk gezag leidend?

De wet legt de verantwoordelijkheid voor inschrijving in eerste instantie bij ouders. De wet zegt dat degene die het gezag over een kind uitoefent, moet zorgen dat het kind als leerling van een school staat ingeschreven. Maar de wet erkent ook dat er situaties kunnen zijn waarin ouders hun kind niet kunnen inschrijven. Eén van die situaties staat in artikel 5 onder b: wanneer ouders overwegende bedenkingen hebben tegen de richting van alle scholen binnen redelijke afstand van hun woning.
 

Waar artikel 5b historisch voor bedoeld is

En dat is belangrijk: artikel 5b gaat dus niet simpelweg over “ik wil thuisonderwijs geven”. Het gaat historisch en juridisch over ouders die geen passende school kunnen vinden vanwege richtingsbezwaren. Daarbij is ook het verschil besproken tussen richting en inrichting.
 

Richting gaat over geloofs- en levensovertuiging. Dus over de diepere overtuigingen van ouders en de vraag of een school daadwerkelijk aansluit bij de levensvisie, religieuze overtuiging of de richting waarin ouders hun kinderen willen opvoeden.

Inrichting gaat juist meer over de manier waarop een school georganiseerd is of onderwijs aanbiedt. Denk bijvoorbeeld aan:

• lesmethodes

• de manier van lesgeven

• schoolorganisatie

• pedagogische aanpak

• prestatiedruk

• veiligheid

• of de onderwijsvorm zelf

Artikel 5b ziet juridisch gezien op richting en niet op inrichting. Maar tijdens de masterclass werd ook benoemd dat dit in de praktijk tegenwoordig soms steeds meer door elkaar heen begint te lopen.

Wij merken namelijk dat ook steeds meer ouders die naast richtingsbezwaren ook inrichtingsbezwaren ervaren. Bijvoorbeeld omdat zij vinden dat bepaalde lesinhouden, vormen van burgerschapsonderwijs, sociale veiligheid, prestatiedruk of de algemene visie binnen scholen niet meer aansluiten bij hun geloofs- of levensovertuiging.
 

Daardoor ontstaan er bij sommige ouders overlappende bezwaren, waarbij richting en inrichting niet altijd meer volledig los van elkaar voelen.

En juist daarom is het ook zo belangrijk dat ouders goed begrijpen:

• wat de wet juridisch bedoelt met richting

• wat onder inrichting valt

• en waarom dat onderscheid binnen artikel 5b zo’n belangrijke rol speelt.

.

Het verschil tussen een aanvraag en een kennisgeving

Tijdens de masterclass werd ook uitgelegd wat artikel 6 en artikel 8 van de Leerplichtwet precies zeggen en waarom deze artikelen zo belangrijk zijn binnen een kennisgeving op basis van artikel 5b. Artikel 6 gaat over het doen van de kennisgeving. Daarin staat onder andere dat ouders kennis moeten geven aan het college van burgemeester en wethouders van de gemeente waar het kind woont. Dat betekent dus dat ouders schriftelijk laten weten dat zij zich beroepen op artikel 5b van de Leerplichtwet.
 

Volgens Hannah is het belangrijk om te begrijpen dat de wet hier bewust spreekt over “kennisgeven” en niet over het aanvragen van toestemming. Tijdens de masterclass werd daarom ook benoemd dat veel ouders denken dat zij vrijstelling moeten aanvragen bij een leerplichtambtenaar, terwijl artikel 6 spreekt over het kennisgeven aan burgemeester en wethouders van de gemeente.

​

Daarnaast werd tijdens de masterclass ook artikel 8 besproken. Artikel 8 gaat over de verklaring die ouders afleggen binnen die kennisgeving. Daarin verklaren ouders dat zij overwegende bedenkingen hebben tegen de richting van alle scholen binnen redelijke afstand van hun woning.

Tijdens de masterclass werd uitgelegd dat juist deze verklaring vanuit ouderlijk gezag een belangrijk onderdeel vormt binnen artikel 5b. Volgens Hannah ligt daar ook een belangrijk juridisch en principieel punt: tot hoever mag en kan de overheid zulke overtuigingen toetsen of beoordelen?

En juist daarom werd opnieuw benadrukt hoe belangrijk het is dat ouders:

• de wet zelf lezen;

• begrijpen wat artikel 6 en artikel 8 precies zeggen;

• en weten wat wettelijk verplicht is binnen een kennisgeving.
   

Hoe gemeenten hier verschillend mee omgaan

Tijdens de masterclass kwam ook ter sprake hoe gemeenten hier in de praktijk verschillend mee omgaan.

Er zijn gemeenten die vragen om:

• scholenlijsten

• uitgebreide formulieren

• gesprekken

• uitleg over je geloofs- of levensovertuiging

• of aanvullende onderbouwingen

 

Volgens Hannah staat dit niet als vereiste in de wet beschreven bij artikel 5b. In de documenten wordt juist benadrukt dat artikel 5b draait om “de verklaring” van ouders vanuit ouderlijk gezag en niet ´een verklaring'. Daarom werd ouders tijdens de masterclass ook meegegeven om voorzichtig te zijn met het delen van méér informatie dan wettelijk noodzakelijk is. Niet vanuit strijd of wantrouwen, maar omdat extra informatie later ook tegen je gebruikt kan worden binnen procedures of discussies.
 

Verschillende ouders gaven daarbij aan dat sommige gemeenten op hun website werken met standaardformulieren waarin bijvoorbeeld gevraagd wordt naar geloofs- of levensovertuigingen, scholenlijsten of aanvullende uitleg.

Volgens haar kunnen ouders in zulke gevallen bijvoorbeeld:

• “n.v.t.” invullen wanneer iets niet wettelijk vereist is

• of ervoor kiezen om de kennisgeving alsnog zelf per brief in te dienen, waarbij zij verwijzen naar de wettelijke vereisten van artikel 6 en artikel 8 van de Leerplichtwet.
   

Waarom kennis van de wet zo belangrijk is

Tijdens de masterclass werd daarom ook meerdere keren benadrukt hoe belangrijk het is dat ouders zelf de wet kennen.

Niet alleen een format kopiëren, niet alleen afgaan op meningen online, maar echt begrijpen:

• wat de wet zegt

• wat historisch de bedoeling van die wet was

• wat jouw rechten zijn

• en wat jouw verantwoordelijkheden zijn als ouder
   

Want uiteindelijk is dit een grote stap en ook een spannende stap. Het gaat over je kinderen. En juist daarom is het belangrijk dat ouders die verantwoordelijkheid ook echt pakken.
 

Weet wat er gezegd wordt.
Weet wat de wet betekent.
Weet wat mogelijke gevolgen zijn.
En maak keuzes vanuit kennis in plaats van vanuit angst of paniek.
 

Wat speelt er nu precies?

Daarna zijn we gaan kijken naar wat er nu precies speelt. En daarin is het belangrijk om drie dingen uit elkaar te houden.

1. De huidige wet

2. De politieke en maatschappelijke discussie

3. De uitspraak van de Hoge Raad
    

1. De huidige wet

De Leerplichtwet is formeel nog steeds dezelfde wet. Artikel 5b bestaat nog steeds. De wet zelf is niet afgeschaft en ook niet verdwenen.

Volgens Hannah is het belangrijk dat ouders begrijpen dat de huidige onrust dus niet betekent dat artikel 5b ineens niet meer bestaat. De wet is er nog steeds. Maar tegelijkertijd speelt er nu wel veel op juridisch, politiek en maatschappelijk niveau.
 

2. De politieke en maatschappelijke discussie

De discussie die nu speelt gaat inmiddels veel breder dan alleen artikel 5b. Het gaat over:

• thuisonderwijs

• toezicht

• handhaving

• ouderlijk gezag

• en de toekomst van onze kinderen

Tijdens de masterclass werd ook benoemd dat Hannah zelf betrokken is bij gesprekken die hierover plaatsvinden. Zij zit hierover ook aan tafel in gesprekken rondom deze ontwikkelingen. Volgens Hannah wordt er momenteel op politiek niveau onder andere gesproken over:

• mogelijke afschaffing van artikel 5b

• en het eventueel invoeren van thuisonderwijs als officiële onderwijsvorm
   

Maar daarbij wordt tegelijkertijd ook gesproken over allerlei vormen van toezicht en handhaving.

Denk bijvoorbeeld aan:

• verplichte opleidingen voor ouders

• toezicht op het onderwijs

• verplichte vakken

• controle op leerdoelen

• toetsen

• en bredere vormen van handhaving en controle
   

En juist daar ontstaat volgens op dit moment veel discussie en onduidelijkheid. Want:
- hoe gaat dat toezicht eruitzien?
- Wie bepaalt wat “goed onderwijs” is?
- Welke eisen worden straks gesteld?
- Hoeveel vrijheid houden ouders nog?
- En tot hoever mag de overheid daarin gaan?

Volgens Hannah is daar op dit moment nog veel te weinig duidelijk over.

Daarnaast loopt er momenteel ook een petitie vanuit de Nederlandse Vereniging voor Thuisonderwijs. Tijdens de masterclass werd daarbij benoemd dat ouders ook voorzichtig moeten zijn en goed moeten kijken waar zij precies voor tekenen.
 

Want:

• teken je voor toezicht?

• teken je voor verplichte vakken?

• teken je voor opleidingen?

• teken je voor meer controle?

• en sta je daar überhaupt achter?
   

Volgens Hannah weten veel ouders op dit moment nog helemaal niet precies:

• wat er achter de schermen besproken wordt

• welke richtingen politiek onderzocht worden

• en waar bepaalde gesprekken uiteindelijk naartoe kunnen bewegen
   

Daarom werd tijdens de masterclass ook benadrukt hoe belangrijk het is dat ouders deze politieke discussie nauwlettend blijven volgen.

Niet alleen via losse berichten op social media, maar juist ook door:

• zelf informatie te verzamelen

• vragen te stellen

• gesprekken te volgen

• documenten te lezen

• en bijvoorbeeld aanwezig te zijn bij ledenvergaderingen van organisaties zoals de NVvTO.
   

Zodat je als ouder echt begrijpt wat er speelt, welke voorstellen er liggen en welke mogelijke gevolgen dat kan hebben voor gezinnen en ouderlijk gezag. Deze tijd dus om verantwoordelijkheid van ouders zelf. Niet blind iets volgen of tekenen, maar bewust begrijpen waar je achter staat en welke ontwikkelingen er plaatsvinden.

3. De uitspraak van de Hoge Raad

De uitspraak van de Hoge Raad van 21 april 2026 gaat specifiek over artikel 5b en over hoe daar juridisch naar gekeken moet worden.

Volgens de Hoge Raad moet het recht op onderwijs zwaar meewegen en kan een beroep op 5b bij openbaar onderwijs nog maar in uitzonderlijke gevallen slagen. Klik hier om er meer over te lezen. 
 

De Hoge Raad zegt daarbij dat openbare scholen in principe:

• objectief

• en pluralistisch onderwijs moeten bieden

Daardoor is een richtingsbezwaar tegen openbaar onderwijs juridisch veel moeilijker geworden.

Ook gaf de Hoge Raad aan dat van de gemeente actief handhavend optreden verwacht mag worden wanneer kinderen geen onderwijs ontvangen.

Tijdens de masterclass gaf Hannah daarbij aan dat zij verwacht dat gemeenten en leerplichtambtenaren hierdoor waarschijnlijk actiever zullen gaan handhaven. Volgens haar verwachting zullen er daardoor ook vaker processen-verbaal worden opgemaakt en mogelijk meer vervolgingen plaatsvinden.

Tijdens de masterclass kwamen natuurlijk ook vragen naar voren zoals: “Hoe heeft dit kunnen gebeuren?”

Daarbij gaf Hannah eerlijk aan dat zij geen idee heeft en dat in deze uitspraak de Hoge Raad op bepaalde punten verder is gegaan in interpretatie dan wat letterlijk uit de wet en wetshistorie volgt. Ook benoemde Hannah dat er eerder binnen leerplichtzaken uitspraken zijn geweest waarin rechters persoonlijke interpretaties of opvattingen mee lieten wegen in hun oordeel. 
.

Tijdens de masterclass werd daarbij ook benoemd dat dit niet de eerste keer zou zijn dat er op hoog niveau discussie ontstaat over interpretatie, uitvoering of handhaving van wetgeving.

​

Juist daarom werd opnieuw benadrukt hoe belangrijk het is dat ouders zelf de wet kennen en begrijpen.

Niet om bang te zijn.
Niet om strijd te voeren.
Maar zodat je keuzes kunt maken vanuit kennis, rust en verantwoordelijkheid in plaats van vanuit angst en paniek.
 

Verschillende situaties van ouders

Tijdens de masterclass kwamen ook veel verschillende vragen naar voren van ouders die allemaal vanuit een andere situatie kijken naar dit onderwerp.

Er waren ouders:

• met een reizend bestaan

• ouders van kinderen die vastlopen binnen het onderwijs

• ouders die bewust thuisonderwijs willen geven

• ouders met inrichtingsbezwaren

• en ouders met richtingsbezwaren
   

En juist daarom is het ook zo belangrijk om de wet echt goed te kennen.

Want iedere situatie is anders. En het is moeilijk om individuele situaties algemeen te bespreken zonder goed te begrijpen:

• wat de wet zegt

• welke artikelen van toepassing zijn

• en waar juridisch precies onderscheid in wordt gemaak
   

Ouderlijk gezag als belangrijke basis

Maar ondanks al die verschillen is er volgens ons ook iets wat ons als ouders verbindt. En dat is dat ouderlijk gezag een hele belangrijke basis blijft binnen deze discussie. Dat we kennisgevingen indienen en geen toestemming vragen. Dat jij als ouder uiteindelijk verantwoordelijk bent voor jouw kind. En dat de wet historisch gezien juist ook ruimte heeft gelaten voor ouderlijk gezag en verantwoordelijkheid binnen dit soort situaties.
 

Daarom is het volgens ons ook belangrijk dat we als ouders blijven nadenken over de vraag: tot hoever willen wij het gezag over opvoeding en onderwijs uit handen geven aan de overheid?
 

Want juist rondom artikel 5b kwam tijdens de masterclass steeds opnieuw naar voren dat de wet oorspronkelijk ook bedoeld was om ruimte te laten voor ouders die vanuit hun geloofs- of levensovertuiging geen passende school konden vinden.
 

Daarin moeten we met elkaar blijven waken over de rol en verantwoordelijkheid van ouders binnen opvoeding en onderwijs. Want wij geloven ook dat iedere ouder uiteindelijk het beste wil voor zijn of haar kind. Daarom vinden wij het als community ook belangrijk dat er passend onderwijs mogelijk is voor ieder kind. Niet alleen kijken naar wat werkt voor je eigen situatie, maar breder blijven nadenken over:

• wat kinderen nodig hebben

• wat gezinnen nodig hebben

• en hoe ouderlijk gezag daarin behouden blijft

Waarom we doorgaan met deze masterclasses

Ik heb daarom uiteindelijk besloten om nog meerdere van dit soort webinars en masterclasses te gaan geven. Juist omdat er zoveel vragen leven en omdat er op dit moment ook zoveel ontwikkelingen zijn.
 

Daarnaast verandert er momenteel ontzettend veel. Wat vandaag besproken wordt, kan volgende maand of volgende week alweer anders liggen. Daarom vind ik het belangrijk dat ouders ook op de hoogte blijven van nieuwe ontwikkelingen, gesprekken en veranderingen. En Hannah werkt daar met liefde aan mee. Juist ook omdat er zoveel speelt, wilt ze meerdere momenten blijven organiseren waarop ouders hun persoonlijke vragen kunnen stellen en informatie kunnen krijgen.
 

Dus houd daarvoor ook vooral onze Instagram en website goed in de gaten. En nogmaals: laat je niet leiden door angst of paniek, maar probeer keuzes te maken vanuit kennis, rust en verantwoordelijkheid. 

​

Verantwoordelijkheid en ondersteuning
Belangrijk om daarbij ook nog te benoemen is dat wij met deze masterclass en samenvatting vooral proberen om ouders zo goed mogelijk te informeren, mee te nemen in de wetgeving en inzicht te geven in de ontwikkelingen die momenteel spelen. Maar uiteindelijk blijft iedere situatie persoonlijk en blijft iedere ouder altijd zelf verantwoordelijk voor de keuzes die hij of zij maakt rondom zijn of haar kind en situatie.
 

Wij delen informatie, inzichten en uitleg vanuit gesprekken, documenten en de kennis die tijdens de masterclass is gedeeld, maar dit moet niet gezien worden als persoonlijk juridisch advies of een garantie op een bepaalde uitkomst.
 

Juist daarom werd tijdens de masterclass ook meerdere keren benadrukt: lees zelf de wet, verdiep je in jouw eigen situatie, stel vragen,
en laat je waar nodig persoonlijk adviseren. Want iedere situatie kan juridisch anders liggen en uiteindelijk blijft de verantwoordelijkheid voor de keuzes en stappen altijd bij de ouder zelf liggen.
 

Mocht je behoefte hebben aan extra ondersteuning of persoonlijk contact willen met Hannah, dan kan je ons altijd een mailtje sturen. Dan zullen wij haar contactgegevens met je delen.

Download 1: Handreiking Gemoedsbezwaren (maart) - artikel 5 onder b Leerplichtwet - beschouwing

Download 2: Oudergids (april) - Gemoedsbezwaren - geloof, onderwijs en artikel 5 onder b Leerplichtwet

Download 3: Positionpaper - Werkgroep vrijstelling 5b _ Huidige Leerplichtwet 1969

Download 4: Stand van zaken en uitleg van formele wetsvereisten 08-04-2025